Kaynak Teli Tüketimi Hesabı
Kaynak teli tüketimi hesabı, işletme gider maliyetlerinin kontrolü için önemli kalemlerden biridir. Gazaltı kaynağında kullandığımız teller (masif – içi dolu veya özlü tel) makaralara sarılı şekilde ambalajlanmıştır ve yaygın olarak 15 – 16 kg ağırlığındadır. Bu makaralardaki tellerin ağırlıkları net olarak belirtilir. Dolayısıyla, uygulamanıza ait temsili bir demo öncesinde ve sonrasında makara ağırlığını ölçerek yaptığınız demoya ait toplam kaynak teli tüketimini yaklaşık olarak belirleyebilirsiniz.
Ancak burada önemli bir detay vardır: Toplam tüketilen tel miktarı, kaynak metali ağırlığını doğrudan vermez. Bunun nedeni; kaynak sırasında oluşan sıçrantı, cüruf ve yanma reaksiyonları sonucu çıkan dumanın kayıp olarak hesaba katılması gerekliliğidir.
Gazaltı Kaynak Yönteminde Kaynak Teli Tüketimi Nasıl Ölçülür?
Bazı üreticiler ürünlerine dair hazırladıkları teknik bilgi formlarında verim oranını (recovery) belirtebilirler. Belirtilmediği durumlarda genel olarak özlü teller için %80-90 (özlü telin öz tipine, karakterine, tasarımına vb göre değişebilmektedir), masif teller için ise %95 oranlarını kullanabilirsiniz. Basit bir örnekle izah edecek olursak; üreticinin özlü tel için belirttiği kayıp miktarı %95 ise bu 100-gram kaynak teli tüketimi sırasında kaynak metali olarak 95 gr’ını almanız gerektiğidir, 5 gr’lık fark kaynak esnasında yanma ve sıçrantı olarak kayıp olarak değerlendirilmelidir.
Bunun yanında daha kesin bir şekilde tel uzunluğundan yola çıkarak da hesaplama yapılabilir. Gazaltı kaynak makinalarında yer alan Akım ayarı yani Amper ayarı düğmesinin fonksiyonu tel hızının artıp azalmasına bağlı olarak belirlenmektedir. Özetle tel hızını arttırırsanız amper değeri artacak, tel hızını düşürürseniz amper değeriniz düşecektir. Tel hızının gösterim değeri m/dk yani dakikada sürülen tel uzunluğunu vermektedir. Yine basit bir örnekle eğer gazaltı kaynak makineniz üzerindeki amper değerinizi temsil eden tel hızı göstergenizi 8 değerine getirirseniz bu 1 dakikada 8 metre kaynak teli tüketiminde bulunduğunuz anlamına gelmektedir.
Kaynak Teli Tüketimi Uygulama Hesaplama Örneği
Kesintisiz bir kaynak uygulaması örneği olarak uzun metrajlı kaynak demosunu örnek alalım. 1 metrelik bir parçada köşe kaynağı yapıyorsunuz ve ideal kaynak için belirlediğiniz tel hızı değeri 8 metre/dakika. Kaynağa başlama ve bitiş süreniz 2 dakika olduğunu varsayarsak, bu demonuzda toplamda 16 metre kaynak teli tükettiğinizi görebilirsiniz. (Tabii burada makinanızın tel sürme ünitesinin sorunsuz çalıştığını ve kalibrasyonlu olduğunu varsayıyoruz.) Kullanmakta olduğunuz tel markası, modeli ve çapına bağlı olarak üreticiden elinizdeki tam bir makarada toplam kaç metre kaynak teli olduğunu öğrenebilirsiniz. Yine temsili olarak üreticinin elinizdeki SG-2 standardındaki 0,80 mm çapındaki telin 15 kg’lık tam bir makarasında 4000 metre tel olduğunu belirttiğini düşünelim. Örneğimizin başında kullandığımız 1 metrelik parçanızın köşe kaynağında 16 metre tel kullandığınızı hesaplamıştık. Bu durumda 4000 / 16 = 250, yani bir makara ile 250 adet 1 metrelik kaynak uygulamanızı tamamlayabileceğinizi hesap edebilirsiniz.
Bu tür hesaplamalar genel olarak karmaşık gibi görünse de işletmenizdeki veya projelerinizdeki maliyet hesaplamalarının yapılabilmesi adına oldukça önemlidir. Kaynak uygulamanızdan önce tedarik etmeniz gereken kaynak teli tüketimi miktarını bulmak veya müşterilerinize belirtmek zorunda olduğunuz teklifler içerisinde maliyet kalemlerinizi belirtmek adına sıklıkla gerekliliğini gördüğümüz hesaplamalardır.
Kaynak Teli Tüketimini Etkileyen Faktörler
Kaynak teli tüketimi, kullanılan yöntemden operatör becerisine kadar birçok faktörden etkilenir. Bu faktörleri bilmek, hem sarfiyatı azaltmak hem de kaynak kalitesini artırmak açısından önemlidir:
-Tel Çapı ve Türü: Daha kalın çaplı teller, metrede daha fazla ağırlığa sahiptir. Ayrıca, karbon çeliği, paslanmaz çelik veya alüminyum telin yoğunluğu da tüketimi doğrudan etkiler.
-Kaynak Yöntemi: MIG, MAG veya TIG kaynak yöntemleri, tel besleme hızı ve tüketim miktarını değiştirir. Otomasyonlu MIG kaynakta tüketim genellikle manuel TIG kaynağa göre daha yüksektir.
-Akım ve Voltaj Ayarları: Uygulanan amperaj ve voltaj değerleri tel erime hızını belirler. Yüksek akım, teli daha hızlı eriterek tüketimi artırır.
-Kaynak Hızı: Operatörün kaynak yapma hızı tel tüketimini doğrudan etkiler. Yavaş ilerleme, gereğinden fazla tel kullanılmasına yol açar.
-Operatör Yetkinliği: Deneyimli kaynakçılar, gereksiz tel sarfiyatını önleyerek hem maliyet hem zaman avantajı sağlar.
-Tel Besleme Hızı Ayarı: Uygun ayarlanmamış besleme hızları, sıçrama artışı ve gereksiz tel kullanımıyla sonuçlanır.
Bu faktörlerin tümü dikkate alınarak yapılan optimizasyonlar, kaynak operasyonlarının maliyetini düşürürken, üretim verimliliğini de önemli ölçüde artıracaktır.